Περί τίγρεων

Στο βιβλίο Γεωγραφίας του Αγγλικού Γυμνασίου υπάρχει ένα κεφάλαιο για τις οικονομίες τίγρεις της Άπω Ανατολής. Ως οικονομίες τίγρεις (tiger economies) αναφέρονται οι Νότια Κορέα, η Ταϊβάν, η Σιγκαπούρη και το Χόνγκ Κόνγκ. Οι χώρες αυτές είχαν μια θεαματική άνοδο στην οικονομία τους τις δεκαετίες του 70 και του 80, και τα Αγγλάκια μαθαίνουν πώς οι χώρες αυτές τα κατάφεραν. Διάβαζα λοιπόν εκεί ότι οι χώρες αυτές αναπτύχθηκαν βάσει στρατηγικής: πρώτα οι κυβερνήσεις τους ανέπτυξαν την υποδομή της κάθε χώρας (συγκοινωνίες, επικοινωνίες, ενέργεια) και μετά έγιναν οι επενδύσεις στην πρωτογενή παραγωγή, κυρίως στα ηλεκτρονικά, δηλαδή σε τεχνολογίες αιχμής της εποχής. Τα βιβλία βέβαια αναφέρουν και έναν άλλον σημαντικό παράγοντα, δηλαδή την διαθεσιμότητα καλά εκπαιδευμένου και αξιόπιστου εργατικού δυναμικού.

Άκουγα σήμερα στην τηλεόραση τις θέσεις κάποιων καλοπροαίρετων υποψήφιων βουλευτών του ευρέως χώρου της Αριστεράς να επιτίθενται στην προτεραιότητα που βάζουν και οι Ευρωπαίοι και τα μεγάλα κόμματα της Ελλάδας στην επανέναρξη των μεγάλων έργων που ή σταμάτησαν ή δεν άρχισαν ποτέ. Το επιχείρημα ήταν ότι τα έργα αυτά θα δημιουργήσουν προσωρινές θέσεις εργασίας αλλά δεν θα βοηθήσουν στην οικονομία της χώρας που αυτή τη στιγμή χρειάζεται πρωτογενή παραγωγή. Εδώ διαφωνώ κάθετα. Η πρωτογενής παραγωγή (και η δευτερογενής και η τριτογενής) χρειάζονται πρώτα από όλα καλές υποδομές. Αν δεν υπάρχουν αυτοκινητόδρομοι, καλοί και αξιόπιστοι σιδηρόδρομοι, αξιόπιστες τηλεπικοινωνίες, αεροπορικές διασυνδέσεις και αξιόπιστο ηλεκτρικό δίκτυο, πώς θα προωθηθεί η παραγωγή στην αγορά; Πώς να πάει ένας επιχειρηματίας να στήσει επιχείρηση στα Γιάννενα, όταν για να πάει στην Αθήνα να διεκπεραιώσει μια υπόθεση του πρέπει να χάσει δύο ή τρεις μέρες; Η μοναδική ημερήσια πτήση Αθήνα-Γιάννενα-Αθήνα είναι γύρω στις 12 το μεσημέρι, πολύ αργά για να κάνει κανείς την δουλειά του την ίδια μέρα, και ίσως πολύ νωρίς για να προλάβει να την τελειώσει το άλλο πρωί και να γυρίσει στην επιχείρηση του! Ο Λονδρέζος μπορεί να πάει αυθημερόν στο Μιλάνο ενώ ο Θεσσαλονικιός θέλει δύο μέρες για να πάει στο νευρωνικό κέντρο της Ευρώπης, τις Βρυξέλλες! Χώρια που μια κατολίσθηση στα Τέμπη αποκόπτει την Βόρεια από την Νότια Ελλάδα. Άρα, πρώτα και πάνω από όλα χρειαζόμαστε τα έργα υποδομής: είναι το νευρικό σύστημα, είναι ο μεταβολισμός της χώρας, είναι αυτό που κάνει την χώρα να λειτουργεί σαν κάτι το ενιαίο, σαν ένας ζωντανός οργανισμός.

Αλλά υπάρχει και κάποιο άλλο βασικό χαρακτηριστικό που έχουν για κοινό γνώρισμα οι οικονομίες τίγρεις: όλες έχουν ολοκληρωτικά καθεστώτα. Προχθές άκουσα κάποιον της Χρυσής Αυγής να απαντάει ως εξής όταν τον αποκάλεσαν νεοναζιστή: «Εμείς δεν είμαστε ναζιστές! Είμαστε με τον Γεώργιο Παπαδόπουλο! Μόνο τότε η οικονομία της Ελλάδας πήγαινε καλά!» Για όσους είναι πολύ νέοι για να το ξέρουν, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ήταν ο στρατιωτικός δικτάτορας της Ελλάδας πριν 45 χρόνια. Αυτή η δήλωση του νεαρού μου θύμισε αυτό που λένε οι Ιταλοί: «Μόνον επί Μουσολίνη τα τραίνα της Ιταλίας ήταν στην ώρα τους!» Τι λέω λοιπόν; Υπερασπίζομαι τον ολοκληρωτισμό; Όχι βέβαια! Μια δημοκρατία όμως θα πρέπει να μπορεί να χειρίζεται τις καταστάσεις ακόμα και όταν πρέπει να καταλύσει προσωρινά κάποιες ελευθερίες. Μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, θα μπορούσε και θα έπρεπε να έχει το θάρρος να κηρύξει την χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και να επιστρατεύσει τους πολίτες της όταν η επιβίωση της χώρας το απαιτεί. Μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, μπορεί και να επιβάλει ένα είδος προσωρινού ολοκληρωτισμού και να τον αποσύρει αργότερα, χωρίς να τορπιλίσει τους θεσμούς της Δημοκρατίας. ΄Ενας δικτάτορας μπορεί να κάνει την οικονομία καλύτερη, μπορεί να κάνει τα τρένα να πηγαίνουν στην ώρα τους, αλλά στην διαδικασία θα σκοτώσει το μεγαλύτερο αγαθό της χώρας, την δημοκρατία. Ενώ η κατάσταση ανάγκης που μπορεί να κηρύξει μια δημοκρατική κυβέρνηση έχει καθαρή ημερομηνία λήξης. Τώρα γιατί οι προηγούμενες κυβερνήσεις δεν το έκαναν, παραμένει ακατανόητο! Προτίμησαν να δουν την χώρα να παραλύει από τα τρακτέρ των αγροτών, την παραγωγή της Κρήτης να καταστρέφεται από τους ναυτεργάτες, τον τουρισμό της Ελλάδας να αποτελειώνεται από τους εκάστοτε απεργούς, την στιγμή που η οικονομία της χώρας ψυχορραγούσε! Μα αν δεν ήταν και δεν είναι τώρα κατάσταση έκτακτης ανάγκης πότε θα είναι; Ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Να έχουμε αυτήν την στιγμή ένα σημαντικό ποσοστό της Ελληνικής κοινωνίας να νοσταλγούν τον Παπαδόπουλο και την παρέα του! Συγχαρητήρια! Διατηρήσατε το δικαίωμα της απεργίας, αλλά χάσατε τον κόσμο που θέλει να το διατηρήσει! Έτσι φτάσαμε να έχουμε ισχυρή υποστήριξη για την Παπαρήγα από την μια μεριά, που θέλει να φέρει ένα Σταλινιστικό καθεστώς στην Ελλάδα (στο Σοβιετικό καθεστώς δεν επιτρεπόταν οι απεργίες!), και για την Χρυσή Αυγή από την άλλη, που θέλει να επανα-εφεύρει την Ελλάδα των Ελλήνων Χριστιανών, Καθολικών Διαμαρτυρομένων!
Μαρία Πέτρου

Περί θανάτου

Όταν ήμουν 17 χρονών σκοτώθηκε ο πατέρας μου σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Τότε σκέφτηκα πολύ για τον θάνατο. Γιατί πεθαίνουμε; Ποιός είναι ο προορισμός του ανθρώπου; Γιατί αφού μας λένε ότι ο Θεός είναι πάνσοφος και παντογνώστης και τέλος πάντων παν τα πάντα, να κάνει άλλους κακούς, άλλους καλούς, άλλους να βασανίζονται και άλλους να μην τους ματώνει η μύτη; Κατέληξα λοιπόν τότε στην εξής λογική επιχειρηματολογία. Ας δεχτούμε ότι ο Θεός πράγματι είναι τέλειος σε όλα. Ένας τέλειος μηχανικός δεν θα μπορούσε να κατασκευάσει κάτι που άλλοτε δουλεύει και άλλοτε δεν δουλεύει. Ένας τέλειος μηχανικός οτιδήποτε κατασκεύαζε θα εκπλήρωνε τον σκοπό του στην εντέλεια, ανεξάρτητα συνθηκών, παρεμβάσεων, θορύβου, κλπ. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να κάνουν παιδιά, κάποιο όχι. Άρα ο σκοπός της ύπαρξης μας δεν μπορεί να είναι η διαιώνιση του είδους. Κάποιοι άνθρωποι κάνουν τους γύρω τους ευτυχισμένους και κάποιοι όχι. Άρα ούτε το να βοηθούμε ο ένας τον άλλον είναι σκοπός της ύπαρξης μας. Κάποιοι άνθρωποι δοξολογούν τον Θεό μέρα νύχτα και κάποιοι όχι. Πάει και αυτό σαν σκοπός ύπαρξης! Τι μας μένει; Τι είναι αυτό που κάνουν όλοι οι άνθρωποι ανεξαίρετα; Όλοι παθαίνουν! Όλοι ανεξαίρετα! Να λοιπόν το μόνο που ένας τέλειος κατασκευαστής θα μπορούσε να είχε βάλει σαν σκοπό του κατασκευάσματος του! Μα θα μου πουν οι πιστοί χριστιανοί, ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο την ελεύθερη βούληση. Το επιχείρημα αυτό έχει λεχθεί πολλές φορές. Μπορείτε να φανταστείτε τον τέλειο μηχανικό να κατασκευάζει ένα αυτοκίνητο που όποτε θέλει τσουλάει και όποτε θέλει δεν τσουλάει; Μπορείτε να φανταστείτε έναν αρχιτέκτονα να κατασκεύαζε μια στέγη που όποτε θέλει βάζει την βροχή μέσα και όποτε θέλει όχι; Μ΄ αυτήν την λογική λοιπόν είχα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο προορισμός του ανθρώπου είναι να πεθαίνει! Χρόνια αργότερα, βλέποντας τα εξαιρετικά ντοκιμαντέρ του Ντέϊβιντ Άντεμποροου για την ζωή στον πλανήτη μας, βρήκα και την απόδειξη της θεωρίας μου: 98% των θαλασσίων χελωνών που γεννιούνται γίνονται τροφή για τα θαλασσοπούλια μόλις βγουν από το αυγό. Το υπόλοιπο 2% πεθαίνει αφού κάνει πρώτα το καθήκον του για την διαιώνιση του είδους. Από τα εκατομμύρια σαρδελλών που συρρέουν στον ωκεανό νότια της Αφρικής, μια χούφτα επιβιώνουν για να διαιωνίσουν το είδος πριν πεθάνουν και αυτές. Οι υπόλοιπες γεννιούνται για να τραφούν οι καρχαρίες, τα θαλασσοπούλια και άλλα μεγάλα ψάρια. Πέρασαν πολλά χρόνια πριν ξανασκεφτώ για τον θάνατο, και αναπροσαρμόσω την θεωρία μου. Τώρα πια ξέρω κάτι που δεν είχα σκεφτεί τότε: αν δεν ξέραμε ότι θα πεθάνουμε, θα μπαίναμε ποτέ στον κόπο να πάρουμε εκείνο το έρημο το πτυχίο που μας παίδεψε χρόνια; Θα καθαρίζαμε τον κήπο μας από τα μπάζα; Θα παντρευόμασταν; Θα κάναμε παιδιά; Θα γράφαμε εκείνο το μυθιστόρημα που μας τριβέλιζε το μυαλό για να πάρει σάρκα και οστά; Ή θα μας έτρωγε ο ωχαδερφισμός: «Δε βαριέσαι καημένε, και αύριο μέρα είναι...Έχουμε καιρό... Μια αιωνιότητα!» Μετά λοιπόν από τόσες δεκαετίες, κατάλαβα γιατί ο Δημιουργός έκανε ένα και μόνον ένα πράγμα απόλυτα αναπόφευκτο για κάθε δημιούργημα του: έδωσε στο κάθε δημιούργημα του το δώρο της κινητήριας δύναμης της ζωής! Το προίκισε με τον θάνατο! Ίσως ακούγεται παράδοξο, αλλά τώρα πια πιστεύω ότι δεν θα μπορούσε να υπάρχει ζωή χωρίς να υπάρχει θάνατος! Ίσως λοιπόν, τελικά θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι «τα πάντα εν σοφία ποιήθηκαν»! Μαρία Πέτρου

Περί τεντυμποϋσμού

Πριν μερικές μέρες νεαροί κουκουλοφόροι μπήκαν σε κάποιον τοπικό σταθμό τηλεόρασης και πέταξαν γιαούρτια και αυγά στον εκφωνητή, γιατί λέει είχε πάρει τηλεφωνική συνέντευξη πριν μια βδομάδα από έναν εκπρόσωπο της Χρυσής Αυγής, δηλαδή του Ελληνικού Νεοναζιστικού κόμματος. Τώρα τι ήταν αυτοί οι νεαροί;
Διανοούμενοι; Αμφιβάλλω. Αν ήταν διανοούμενοι θα πίστευαν στο «Διαφωνώ μ’ αυτό που λες αλλά θα υπερασπίσω μέχρι θανάτου το δικαίωμα σου να το λες!».
Πεινασμένοι και καταπονημένοι από την οικονομική κατάσταση; Αμφιβάλλω. Αν ήταν πεινασμένοι θα τα έτρωγαν τα γιαούρτια αντί να τα πετάξουν! Αγανακτισμένοι για την δυστυχία των συνανθρώπων τους; Αμφιβάλλω. Αν ήταν θέμα συμπόνιας προς τους αναξιοπαθούντες θα έδιναν τα αυγά στους πεινασμένους αντί να τα πετάνε. Επίδοξοι ήρωες, που περιμένουν να δαφνοστεφανωθούν για τον ηρωϊσμό τους; Αμφιβάλλω. Αν ήθελαν δάφνες δεν θα έκρυβαν τα πρόσωπα τους με κουκούλες! Είναι πολύ απλό: ήταν τσογλανάκια που ήθελαν μια αφορμή για να κάνουν την πλάκα τους. Ή θα ήταν γιατί έχασε μια (κάποια, οποιαδήποτε) ποδοσφαιρική ομάδα, ή γιατί η σύζυγος του τραγουδιστή είναι βουλευτής, ή γιατί ψηφίστηκε το μνημόνιο-αμφιβάλλω αν έχουν ιδέα τι είναι, κάτι τέλος πάντων για να έχουν μια αφορμή να παίξουν γιαουρτοπόλεμο με κάποιο ανυποψίαστο θύμα!
Η Ελλάδα δυστυχώς έχει ξαναδεί τέτοια φαινόμενα. Για παράδειγμα ήταν κάποτε της μόδας οι μαθητές Γυμνασίου να πετούν γιαούρτια στους καθηγητές που δεν χώνευαν. Το κύμα εκείνο πέρασε με τον νόμο που απέκλειε από όλα τα σχολεία της χώρας μιας και δια παντός τους γιαουρτορίχτες. Γνώρισα κάποτε κάποιον που έμεινε αμόρφωτος γιατί τον είχαν αποβάλλει από όλα τα Γυμνάσια της χώρας για τον λόγο αυτό. Ύστερα είχαμε μια περίοδο που οι απογοητευμένες και εγκαταλελειμμένες «αθώες» ψυχές έριχναν βιτριόλι στο πρόσωπο αυτού που τις πρόδωσε, με αποτέλεσμα να προκαλούν παραμόρφωση, τύφλωση ή και θάνατο. Πέρασε και αυτό με την απαγόρευση της ελεύθερης πώλησης του βιτριολιού σαν καθαριστικό υγρό.
Τώρα τι κάνουμε; Υπήρξε κάποτε μια λύση: νόμος 4000 περί τεντυμποϊσμού, που ίσχυε από το 1958 ως το 1983. Ο νόμος προέβλεπε την δημόσια διαπόμπευση των ταραξιών. Εγώ θα πρότεινα κάτι πολύ πιο πρακτικό: ας τους βάλουν ποδιές και πλαστικά γάντια και ας τους αναγκάσουν να καθαρίσουν σε δημόσια θέα αυτά που έκαναν: τα γραψίματα στους τοίχους, τα γιαούρτια, τα αυγά και όλους τους βανδαλισμούς που προκαλούνε. Και αν υπάρχουν και κάποια χρήματα κάπου (αστείο είναι αυτό, αλλά τέλος πάντων) ας τους βάλουν σε ένα αεροπλάνο να τους στείλουν για εθελοντική εργασία σε κάποιο χωριό της Σομαλίας ή του Μαλί ή κάποιας άλλης Αφρικανικής χώρας, για έναν μήνα μόνον. Έτσι για να μάθουν τι θα πει πράγματι «μισθός πείνας», τι θα πει πράγματι φτώχεια, αρρώστια, στέρηση, καταπίεση και καταστροφή. Ίσως τότε να εκτιμήσουν καλύτερα τι τους προσφέρει η Ελληνική Δημοκρατία, έστω και στην σημερινή, την τραγική, την κουρελιασμένη, την Μνημονιακή μορφή της.
Μαρία Πέτρου

Περί επαναστάσεων

Όταν ήμουν φοιτήτρια είχα δεί κάποτε ένα σύνθημα γραμμένο στον τοίχο με μαύρα γράμματα (μαύρο ήταν το χρώμα των αναρχικών αλλά και των ακροδεξιών): «Μην μυθοποιείς την επανάσταση καθημερινά. Επαναστατικοποίησε την καθημερινότητα!»
Το σλόγκαν μου είχε κάνει εντύπωση, γι’ αυτό άλλωστε και το θυμάμαι δεκαετίες αργότερα. Η υπογραφή όμως ήταν της άκρας δεξιάς και αυτό με ενοχλούσε. Ίσως περισσότερο από ποτέ το σλόγκαν αυτό έχει σχέση με την σημερινή Ελληνική πραγματικότητα. Το θέμα είναι ότι το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο λέγεται κάτι μπορεί να αλλάξει τελείως το νόημα του, όπως για παράδειγμα το «Η δουλειά σε απελευθερώνει» που ήταν γραμμένο πάνω από την είσοδο του Νταχάου. Και βέβαια η δουλειά σε απελευθερώνει, μια και σε μια δημοκρατική κοινωνία σου εξασφαλίζει χρήματα για να κάνεις αυτά που θα ήθελες να κάνεις. Γραμμένο όμως πάνω από την είσοδο ενός στρατοπέδου εξόντωσης ανθρώπων, αποκτά άλλο νόημα.

Το σλόγκαν για την επανάσταση το είχε γράψει η άκρα δεξιά τότε γιατί τότε είχαμε δικτατορία και κάθε λογικά σκεπτόμενος πολίτης ήθελε να επαναστατήσει και να την καταπνίξει. Σήμερα έχουμε δημοκρατία και κάθε δημοκρατικά σκεπτόμενος πολίτης θέλει να την διατηρήσει και όχι να την καταστρέψει κάνοντας επανάσταση. Για σκεφτείτε λίγο, ποιά βίαιη επανάσταση έφερε ποτέ περισσότερη ελευθερία από το προηγούμενο καθεστώς; Η Γαλλική, με την τρομοκρατία της γκιλοτίνας που ακολούθησε; Η Ιρανική, με το θεοκρατικό καθεστώς των αγιατολάδων που πετροβολούν μέχρι θανάτου ανύπαντρες μητέρες και ρίχνουν στην φυλακή κάθε αντικαθεστωτικό; Η Ρωσική, με τις ακρότητες του Σταλινισμού; Η Λυβική, όπου ακόμα βασανίζουν και σκοτώνουν στις φυλακές; Η αλήθεια είναι ότι η βία ποτέ δεν φέρνει δημοκρατία. Οι μόνες επαναστάσεις που έφεραν μια καλύτερη μέρα από την προηγούμενη ήταν εκείνες που έγιναν χωρίς βία. Παράδειγμα η ειρηνική «επανάσταση» που έφερε το τέλος του απαρτάϊτ στην Νότιο Αφρική, αυτή του Μανδέλλα, που δεν ζήτησε εκδίκηση για όσα υπέφερε ο λαός του όταν τελικά βγήκε νικητής. Το ίδιο και η ειρηνική «επανάσταση» εκείνου του «γυμνού φακίρη» (όπως τον αποκαλούσαν οι Εγγλέζοι), του Γκάντι, που εξασφάλισε την ανεξαρτησία της Ινδίας από τους Βρετανούς χωρίς να χύσει αίμα.

Αν δεχτούμε ότι ο κόσμος αποτελείται από χίλιων καρυδιών καρύδια, θα υπάρχουν πάντα οι θερμόαιμοι που αν δεν έχουν λόγο επανάστασης, θα εφεύρουν έναν. Όπως οι «ποδοσφαιρόφιλοι» που πηγαίνουν στο στάδιο με μολότοφ και σουγιάδες. Όπως οι ζωόφιλοι στην Αγγλία που βάζουν βόμβες σε ερευνητικά εργαστήρια που χρησιμοποιούν πειραματόζωα και ξέθαψαν το πτώμα της πεθεράς του εργολάβου που ανέλαβε να κτίσει για το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εργαστήριο για ιατρική έρευνα με χρήση ζώων. Όπως οι «υπέρ της ζωής» στην Αμερική, που σκοτώνουν γιατρούς γιατί κάνουν εκτρώσεις. Τα δικά μας τα καρύδια αυτού του είδους έχουν και κάποιον άλλον λόγο να εμπνέονται από την επανάσταση: η Ιστορία που διδάσκουμε στα σχολεία μας είναι μια σειρά από δοξασμένες επαναστάσεις και αντιστάσεις: κατά των Τούρκων, των Γερμανών, των Βουλγάρων, και βάλε! Πολύ θέλει να νομίζει κανείς ότι σκοτώνοντας οπαδούς του Ολυμπιακού θα γίνει ήρωας; Ή ότι καίγοντας αυτοκίνητα, ξηλώνοντας μάρμαρα και καταλαμβάνοντας κτίρια (από ποιόν εχθρό άραγε τα κατέλαβαν;) μια μέρα θα του αποδοθούν δάφνες;

Ας πάψουμε λοιπόν να μυθοποιούμε την επανάσταση καθημερινά και να ενθαρρύνουμε στους κουκουλοφόρους θρασύδειλους εγκληματίες κάθε είδους.
Ας επαναστατικοποιήσουμε την καθημερινότητα. Ας απαιτούμε απόδειξη από τον ταξιτζή, τον περιπτερά, τον υδραυλικό, τον γιατρό. Ας αρνηθούμε το φακελάκι που μας ζητάνε. Ας αρχίσουμε να σκεφτόμαστε τον άνθρωπο από την άλλη μεριά του κισέ: γιατί ο φορολογούμενος που έχει ήδη ηλεκτρονική ταυτότητα να πρέπει να βγάλει καινούρια περιμένοντας στην ουρά για ώρες; Επειδή αλλάξαμε το σύστημα και δεν μπήκαμε στον κόπο να το κάνουμε συμβατό με το παλιό; Γιατί οι ταμπέλες στο πάρκινγκ να είναι γραμμένες ώστε να ξεγελάσουν τον πολίτη και να πάει στο ακριβό πάρκινγκ ενώ υπάρχει το φτηνό; Γιατί να μην στείλουμε ταχυδρομικά τις ανανεώσεις βιβλιαρίων υγείας αλλά να αναγκάσουμε τον πολίτη να σταθεί για ώρες στην ουρά να το κάνει; Γιατί να παραβιάσουμε το κόκκινο φανάρι της τροχαίας; Γιατί να ζητάμε από το γκαρσόνι να μας φέρει τώρα ένα νερό και σε ένα λεπτό ένα λεμόνι και σε ένα λεπτό μια σακούλα για να πάρουμε τα αποφάγια για το σκυλί, χωρίς να σκεφτόμαστε την κούραση του από την ορθοστασία και το πήγαινε-έλα; Ας κάνουμε λοιπόν όλοι την επανάσταση μας: ας σκεφτούμε στην καθημερινότητα μας τι αντίκτυπο έχει στον άλλον και στην κοινωνία αυτό που λέμε ή κάνουμε ή ζητάμε ή δεν ζητάμε. Αν το κάνουμε αυτό, η νέα κοινωνία που όλοι επιθυμούμε θα γεννηθεί χωρίς μολότοφ, χωρίς μαγκούρες με κόκκινα ή μαύρα κουρελάκια που παριστάνουν τις σημαίες, και χωρίς βία.

Μαρία Πέτρου

Σπασμένα Μάρμαρα

Ο Heinrich Heine, Γερμανός φιλόσοφος του 19ου αιώνα, το 1821 έγραψε: «’Οπου καίνε βιβλία θα καταλήξουν κάποτε να καίνε ανθρώπους!» Αυτά τα λόγια θεωρούνται προφητικά για τις πράξεις του Ναζισμού έναν αιώνα αργότερα, όταν στις 10 Μαΐου του 1933 φοιτητές έκαψαν τελετουργικά στο Βερολίνο 25000 τόμους βιβλίων «αντι-Γερμανικού» περιεχομένου. Εμείς οι Έλληνες, όμως, είμαστε όπως πάντα λίγο αλλιώτικοι από τους άλλους Ευρωπαίους. Εμείς αρχίσαμε με το κάψιμο των ανθρώπων (μήπως ξεχάσατε τους τρεις που κάηκαν πέρσι από τους διαδηλωτές μέσα στην τράπεζα Marfin γιατί ήταν απεργοσπάστες;) και φέτος συνεχίσαμε με τα βιβλία και τα έργα τέχνης όπως τα εννιά νεοκλασικά κτίρια που κάψαμε μαζί με δεκάδες άλλα στην Αθήνα την περασμένη Κυριακή. Η ανθρωπότητα μπορεί να ξεχάσει ή ακόμα και να συγχωρήσει την κατάλυση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από τους Τούρκους και τις σφαγές ανθρώπων που έγιναν (άλλωστε ποιός κατακτητής δεν σφάζει-μήπως ο Μέγας Αλέξανδρος κατέκτησε την Ασία με μεταξωτές κορδέλες;) αλλά πάντα θα θυμάται την καταστροφή των ψηφιδωτών της Αγίας Σοφίας, και των μαρμάρων και στέγης του Παρθενώνα. Ο κόσμος μπορεί να ξεχάσει την καταπίεση των γυναικών από τους Ταλιμπάν, αλλά ποτέ δεν θα τους συγχωρήσει την καταστροφή των αγαλμάτων του Βούδα ύψους 50 μέτρων που είχαν σκαλιστεί στους βράχους 1800 χρόνια πριν. Ούτε η κοινωνία θα ξεχάσει και θα συγχωρήσει ποτέ τις καταστροφές έργων τέχνης και αρχαίων κειμηλίων που έκανε η Μορφωτική επανάσταση στην Κίνα την τριετία 1966-69, ακόμα και αν ξεχάσει τις ακρότητες που υπέφεραν τότε οι Κινέζοι διανοούμενοι.
Την περασμένη Κυριακή μπήκαμε και εμείς στο πάνθεον αυτών των βαρβάρων. Αποδείξαμε ότι και εμείς ξέρουμε να καίμε βιβλία, να σπάζουμε μάρμαρα και να γκρεμίζουμε έργα τέχνης. Και λέω «εμείς», γιατί εμείς, η κοινωνία, συλλογικά κάψαμε και σπάσαμε και διαλύσαμε την ομορφιά και τον πολιτισμό. Μήπως εμείς δεν είμαστε που καραδοκούμε συνεχώς, έτοιμοι να ορμίσουμε και να κατασπαράξουμε την Αστυνομία στο κάθε της στραβοπάτημα; Εμείς δεν ήμασταν που κουνούσαμε το κεφάλι με κατανόηση για τους «αγανακτισμένους» που έκαψαν το κέντρο της Αθήνας επειδή ένας εγκληματίας, που έτυχε να είναι αστυνομικός, πυροβόλησε και σκότωσε το παιδί στα Εξάρχεια; Εμείς δεν είμαστε που θέλουμε μια αστυνομία αναποτελεσματική, ήπια και ευνουχισμένη; Εμείς δεν είμαστε που απορρίψαμε τις κάμερες ασφάλειας στους δρόμους γιατί παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα μας, το δικαίωμα μας δηλαδή να πούμε ψέματα στον εργοδότη ότι είμαστε άρρωστοι για να πάμε στο γήπεδο ή να βγούμε βόλτα με τον εραστή μας και να μην διατρέχουμε τον κίνδυνο να καταγραφούν οι κινήσεις μας από κάποια κάμερα και να μας δουν μάτια που δεν θέλουμε να μας δουν; Εμείς δεν είμαστε που παραμορφώνουμε στην οθόνη της τηλεόρασης το πρόσωπο του εγκληματία ακόμα και σε βίντεο που τον δείχνει να παρανομεί, για να προστατεύσουμε την ταυτότητα του, και μ’ αυτόν τον τρόπο ουσιαστικά παρεμποδίζουμε το έργο του εντοπισμού και σύληψης του; Εμείς δεν είμαστε που θα θεωρούσαμε τον Πρύτανη φασίστα αν καλούσε την Αστυνομία να συλλάβει τους εγκληματίες που κατέλαβαν το κτίριο της Νομικής και το χρησιμοποίησαν για στρατηγείο τους; Εμείς δεν είμαστε που θα θεωρούσαμε προδότη όποιον έτρεχε και κατήγγειλε με τρανταχτή φωνή και με τρόπο που δεν θα άφηνε περιθώρια για αδιαφορία το γεγονός ότι είδε εγκληματίες να ετοιμάζουν μολότοφ μέσα στην Νομική; Εμείς δεν είμαστε που θα φωνάζαμε αγανακτισμένοι αν η Αστυνομία μας σταματούσε να δει τί έχουμε μέσα στον σάκκο που κουβαλάμε; Η κοινωνία μας έχει κάνει τις επιλογές της: έχουμε άφθονα ανθρώπινα δικαιώματα! Μπορούμε να πάμε βόλτα με τον εραστή μας χωρίς να μας καταγράψει καμία κάμερα. Μπορούμε να κάνουμε σκασιαρχείο χωρίς να μας πιάσουν. Μπορούμε να κουβαλάμε σάκους με μολότοφ και πέτρες χωρίς να μας σταματήσει κανείς. Μπορούμε να σπάζουμε και να ξανασπάζουμε τα μάρμαρα των έργων τέχνης έτσι για να ξεδώσουμε και να βγάλουμε τα απωθημένα μας. Και μπορούμε να θρηνούμε μετά με κροκοδειλίσια δάκρυα γι’ αυτά! Κανείς δεν θα μας πει υποκριτές! Έχουμε ανθρώπινες ελευθερίες, άξιες του χώρου που γέννησε την ιδέα της Δημοκρατίας! Μόνο που ξεχάσαμε ότι και η Δημοκρατία και η Ελευθερία και ο Πολιτισμός χρειάζονται περιφρούρηση, αλλιώς πεθαίνουν κάτω από μια στοίβα σπασμένα μάρμαρα.

Μαρία Πέτρου

Περί λόγου

Όταν έπεσε η χούντα, και νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ, κάποιος δημοσιογράφος είχε την έμπνευση να βγει στον δρόμο με ένα μικρόφωνο και να ρωτάει τα παιδάκια με φωνή συνωμοτική και κάπως φοβισμένη: «Έχεις δει ποτέ σου έναν κομουνιστή;» Ήταν καταπληκτικό πόσο τρομαγμένα έδειχναν ορισμένα παιδάκια όταν έλεγαν «Όχι! Ποτέ!» σαν να τα είχαν ρωτήσει αν είχαν δει ποτέ το τέρας του Λοχνές! Μερικές φορές δεν έχει σημασία το τί λες, αλλά το πώς το λες. Θυμάμαι έναν προεκλογικό λόγο της κυρίας Θάτσερ. Με βαθιά και επιβλητική φωνή σήκωσε αργά με το ένα χέρι ένα βιβλίο και είπε: «Αυτό είναι το μανιφέστο του κομουνιστικού κόμματος...» (Παύση, για να αυξηθεί το εφέ). Μετά σήκωσε με το άλλο χέρι ένα άλλο βιβλίο και είπε: «Και αυτό είναι το μανιφέστο του κόμματος των εργατικών...» (Άλλη παύση.) Και μετά από λίγο η στομφώδης δήλωση-καταπέλτης: «Ως επί το πλείστον είναι ταυτόσημα!» Αυτό ήταν! Δεν χρειαζόταν επιχειρήματα για να αποδείξει ότι το μανιφέστο των Εργατικών ήταν απαράδεκτο! Αρκεί που ως επί το πλείστον ήταν ταυτόσημο με αυτό των κομουνιστών! Η κυρία Θάτσερ έπεισε! Εκείνες τις εκλογές τις κέρδισε θριαμβευτικά (όπως άλλωστε και όλες τις υπόλοιπες στις οποίες έλαβε μέρος). Αλλά και όταν χρόνια αργότερα ο πρωθυπουργός της Βρετανίας (μου διαφεύγει ποιος ακριβώς ήταν) γύρισε από μια σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλες, όπου είχαν συζητήσει για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα οποία η Βρετανία αρνήθηκε να προσυπογράψει, είχαμε θριαμβευτικές δηλώσεις πατριωτικής έξαρσης: «Δεν υπογράψαμε την χάρτα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων! Δεν θα μας πουν οι Βρυξέλλες τι να κάνουμε! Δεν ξεπουλήσαμε την εθνική μας κυριαρχία!» και άλλα τέτοια, που σε έκαναν να αναρωτιέσαι αν θριαμβολογούσε πράγματι που ο Βρετανικός λαός δεν θα προστατεύονταν από την χάρτα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μια που αυτά δεν θα ενσωματώνονταν στον Βρετανικό νόμο! Υπάρχουν πολλοί τρόποι λοιπόν να παρουσιάσεις κάτι και να πείσεις κιόλας. Για παράδειγμα: Ο Χριστός είπε ότι όταν μας χαστουκίζουν, πρέπει να στρέφουμε και το άλλο μάγουλο. Αυτό είναι ένα από τα βασικά διδάγματα του Ευαγγελίου. Θα μπορούσε όμως να το παρουσιάσει κανείς και αλλιώς: «Κοίτα πού καταλήγει κάποιος που όταν τον χαστουκίζουν γυρίζει και το άλλο μάγουλο! Στον σταυρό!» Και φυσικά αυτή η ερμηνεία γίνεται πιο εύκολα δεκτή, αλλιώς δεν εξηγείται πώς τόσοι που λένε ότι είναι Χριστιανοί δεν στρέφουν και το άλλο μάγουλο όταν τους χαστουκίζουν, αλλά μάλλον δίνουν και αυτοί κάτι ξεγυρισμένα, μα κάτι ξεγυρισμένα χαστούκια....
Όπως αυτά του κυρίου Καρατζαφέρη προς πρώην συνεργάτες και συμμάχους! Αλλά εδώ που τα λέμε, και ο Ιούδας Χριστιανός ήταν.
Και όταν το 1969 το Συμβούλιο της Ευρώπης απέβαλε την Ελλάδα της χούντας από τους κόλπους της, είχαμε πατριωτικές εξάρσεις στο ραδιόφωνο με εμβατήρια του τύπου «Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει...» και ανακοινωθέντα στο στυλ: «Η Ελλάς απεχώρησεν εκ του Συμβουλίου της Ευρώπης διαμαρτυρόμενη δια την αναίσχυντον επέμβασην του εις τα εσωτερικά της!» Τουλάχιστο κάτι άλλαξε από τότε: κανείς δεν προσπάθησε να μας παρουσιάσει το μνημόνιο σαν στιφάδο, γεμάτο φύλλα δάφνης και πατριωτικές σάλτσες!
Μαρία Πέτρου

Περί διαβάσματος

Ο κύριος Χρυσοχοϊδης λοιπόν δήλωσε ότι υπερψήφισε το μνημόνιο χωρίς να το έχει διαβάσει! Και ξεσηκώθηκε θύελλα! Φαντάζομαι όχι τόσο γιατί δεν το διάβασε (βάζω στοίχημα ότι οι περισσότεροι βουλευτές που το υπερψήφισαν ή το καταψήφισαν δεν το είχαν διαβάσει) αλλά γιατί είχε το νεύρο να το παραδεχτεί! Αλλά εδώ που τα λέμε, μήπως όλοι οι Χριστιανοί έχουν διαβάσει την Αγία Γραφή; Κάτι επιλεγμένα κομμάτια που διαβάζονται στην εκκλησία από τους Προφήτες και την Καινή Διαθήκη έχουν ακούσει. Στο μάθημα των Θρησκευτικών στο σχολείο ποτέ δεν είχαμε ανοίξει να διαβάσουμε την Αγία Γραφή. Ίσως για να μην δούμε πράγματα που δεν έπρεπε να δούμε! Για παράδειγμα, το ότι στην λίστα των απαγορευμένων σεξουαλικών πράξεων απαγορεύεται το σεξ ανάμεσα σε μάννα και γιό, αλλά δεν απαγορεύεται ανάμεσα σε πατέρα και κόρη! Το ότι υπάρχουν σελίδες και σελίδες που ασχολούνται με τις ακριβείς διαστάσεις λατρευτικών αντικειμένων θαρρείς και ο Θεός θα έπαιρνε μεζούρα να τα μετρήσει! Το ότι πολλά από αυτά που λένε οι Μάρτυρες του Ιεχωβά για τον Χριστιανισμό είναι πράγματι μέσα στην Αγία Γραφή, που εμείς μεν κάνουμε πως δεν τα προσέξαμε, οι δε Μάρτυρες του Ιεχωβά τα παίρνουν στην απόλυτη κυριολεξία τους. Αλλά η Καθολική εκκλησία, στο παρελθόν τουλάχιστο, είχε πάει ακόμα παραπέρα: απαγόρευε την κατοχή της Αγίας Γραφής και την μετάφραση της στα Ιταλικά και άλλες σύγχρονες γλώσσες, μέχρι ίσως και τον 18ο αιώνα, μάλιστα με ποινή θανάτου στην πυρά κατά τον 15ο αιώνα για την απλή κατοχή της Αγία Γραφής από άτομα που δεν σχετίζονταν άμεσα με την ιεραρχία της εκκλησίας. Αυτό γινόταν με το πρόσχημα της προστασίας του δόγματος από τις αιρέσεις και βασικά είχε σκοπό την καταδίκη του κόσμου στον σκοταδισμό, με το σλόγκαν «Πίστευε και μη ερεύνα».
Θυμάμαι όταν ήμουν φοιτήτρια, το ΚΚΕ κυκλοφορούσε την εξής ιστορία για να ενθαρρύνει την πίστη στο κόμμα. Κάποτε λέει κάποιος από ανώτερη κοινωνική τάξη ρώτησε έναν Ρώσο μπολσεβίκο επαναστάτη: «Εσύ τι ξέρεις και είσαι κομμουνιστής; Μήπως διάβασες Μαρξ;» Και ο επαναστάτης μπολσεβίκος, κοίταξε μπροστά με λαμπερά μάτια γεμάτα περηφάνια και οραματισμό και είπε: «Εγώ δεν διάβασα Μαρξ, διάβασε όμως ο Λένιν!» Μια άποψη είναι ότι ίσως ο κύριος Χρυσοχοϊδης θα έπρεπε να απαντήσει κάπως έτσι για να ξελασπώσει: «Το μνημόνιο δεν το διάβασα εγώ, το διάβασε όμως ο Παπανδρέου!», κοιτάζοντας μπροστά με πίστη, προσδοκία και οραματισμό προς το μέλλον! Υπάρχει όμως και η άλλη άποψη. Μερικές φορές η άγνοια είναι ευλογία. Για παράδειγμα, αν διαβάζαμε τα ψιλά γράμματα στα ασφαλιστικά συμβόλαια, ίσως να μην τα κάναμε ποτέ και να περνούσαμε όλη μας την ζωή αισθανόμενοι ανασφαλείς. Χώρια που το να μπορεί κανείς να επικαλεστεί άγνοια ανά πάσα στιγμή, γιατί δεν διάβασε κάτι που θα έπρεπε να είχε διαβάσει, είναι μια κάποια στρατηγική επιβίωσης, προπαντός πολιτικής επιβίωσης όταν το κόμμα σου βουλιάζει!
Μαρία Πέτρου