Σπασμένα Μάρμαρα

Ο Heinrich Heine, Γερμανός φιλόσοφος του 19ου αιώνα, το 1821 έγραψε: «’Οπου καίνε βιβλία θα καταλήξουν κάποτε να καίνε ανθρώπους!» Αυτά τα λόγια θεωρούνται προφητικά για τις πράξεις του Ναζισμού έναν αιώνα αργότερα, όταν στις 10 Μαΐου του 1933 φοιτητές έκαψαν τελετουργικά στο Βερολίνο 25000 τόμους βιβλίων «αντι-Γερμανικού» περιεχομένου. Εμείς οι Έλληνες, όμως, είμαστε όπως πάντα λίγο αλλιώτικοι από τους άλλους Ευρωπαίους. Εμείς αρχίσαμε με το κάψιμο των ανθρώπων (μήπως ξεχάσατε τους τρεις που κάηκαν πέρσι από τους διαδηλωτές μέσα στην τράπεζα Marfin γιατί ήταν απεργοσπάστες;) και φέτος συνεχίσαμε με τα βιβλία και τα έργα τέχνης όπως τα εννιά νεοκλασικά κτίρια που κάψαμε μαζί με δεκάδες άλλα στην Αθήνα την περασμένη Κυριακή. Η ανθρωπότητα μπορεί να ξεχάσει ή ακόμα και να συγχωρήσει την κατάλυση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας από τους Τούρκους και τις σφαγές ανθρώπων που έγιναν (άλλωστε ποιός κατακτητής δεν σφάζει-μήπως ο Μέγας Αλέξανδρος κατέκτησε την Ασία με μεταξωτές κορδέλες;) αλλά πάντα θα θυμάται την καταστροφή των ψηφιδωτών της Αγίας Σοφίας, και των μαρμάρων και στέγης του Παρθενώνα. Ο κόσμος μπορεί να ξεχάσει την καταπίεση των γυναικών από τους Ταλιμπάν, αλλά ποτέ δεν θα τους συγχωρήσει την καταστροφή των αγαλμάτων του Βούδα ύψους 50 μέτρων που είχαν σκαλιστεί στους βράχους 1800 χρόνια πριν. Ούτε η κοινωνία θα ξεχάσει και θα συγχωρήσει ποτέ τις καταστροφές έργων τέχνης και αρχαίων κειμηλίων που έκανε η Μορφωτική επανάσταση στην Κίνα την τριετία 1966-69, ακόμα και αν ξεχάσει τις ακρότητες που υπέφεραν τότε οι Κινέζοι διανοούμενοι.
Την περασμένη Κυριακή μπήκαμε και εμείς στο πάνθεον αυτών των βαρβάρων. Αποδείξαμε ότι και εμείς ξέρουμε να καίμε βιβλία, να σπάζουμε μάρμαρα και να γκρεμίζουμε έργα τέχνης. Και λέω «εμείς», γιατί εμείς, η κοινωνία, συλλογικά κάψαμε και σπάσαμε και διαλύσαμε την ομορφιά και τον πολιτισμό. Μήπως εμείς δεν είμαστε που καραδοκούμε συνεχώς, έτοιμοι να ορμίσουμε και να κατασπαράξουμε την Αστυνομία στο κάθε της στραβοπάτημα; Εμείς δεν ήμασταν που κουνούσαμε το κεφάλι με κατανόηση για τους «αγανακτισμένους» που έκαψαν το κέντρο της Αθήνας επειδή ένας εγκληματίας, που έτυχε να είναι αστυνομικός, πυροβόλησε και σκότωσε το παιδί στα Εξάρχεια; Εμείς δεν είμαστε που θέλουμε μια αστυνομία αναποτελεσματική, ήπια και ευνουχισμένη; Εμείς δεν είμαστε που απορρίψαμε τις κάμερες ασφάλειας στους δρόμους γιατί παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα μας, το δικαίωμα μας δηλαδή να πούμε ψέματα στον εργοδότη ότι είμαστε άρρωστοι για να πάμε στο γήπεδο ή να βγούμε βόλτα με τον εραστή μας και να μην διατρέχουμε τον κίνδυνο να καταγραφούν οι κινήσεις μας από κάποια κάμερα και να μας δουν μάτια που δεν θέλουμε να μας δουν; Εμείς δεν είμαστε που παραμορφώνουμε στην οθόνη της τηλεόρασης το πρόσωπο του εγκληματία ακόμα και σε βίντεο που τον δείχνει να παρανομεί, για να προστατεύσουμε την ταυτότητα του, και μ’ αυτόν τον τρόπο ουσιαστικά παρεμποδίζουμε το έργο του εντοπισμού και σύληψης του; Εμείς δεν είμαστε που θα θεωρούσαμε τον Πρύτανη φασίστα αν καλούσε την Αστυνομία να συλλάβει τους εγκληματίες που κατέλαβαν το κτίριο της Νομικής και το χρησιμοποίησαν για στρατηγείο τους; Εμείς δεν είμαστε που θα θεωρούσαμε προδότη όποιον έτρεχε και κατήγγειλε με τρανταχτή φωνή και με τρόπο που δεν θα άφηνε περιθώρια για αδιαφορία το γεγονός ότι είδε εγκληματίες να ετοιμάζουν μολότοφ μέσα στην Νομική; Εμείς δεν είμαστε που θα φωνάζαμε αγανακτισμένοι αν η Αστυνομία μας σταματούσε να δει τί έχουμε μέσα στον σάκκο που κουβαλάμε; Η κοινωνία μας έχει κάνει τις επιλογές της: έχουμε άφθονα ανθρώπινα δικαιώματα! Μπορούμε να πάμε βόλτα με τον εραστή μας χωρίς να μας καταγράψει καμία κάμερα. Μπορούμε να κάνουμε σκασιαρχείο χωρίς να μας πιάσουν. Μπορούμε να κουβαλάμε σάκους με μολότοφ και πέτρες χωρίς να μας σταματήσει κανείς. Μπορούμε να σπάζουμε και να ξανασπάζουμε τα μάρμαρα των έργων τέχνης έτσι για να ξεδώσουμε και να βγάλουμε τα απωθημένα μας. Και μπορούμε να θρηνούμε μετά με κροκοδειλίσια δάκρυα γι’ αυτά! Κανείς δεν θα μας πει υποκριτές! Έχουμε ανθρώπινες ελευθερίες, άξιες του χώρου που γέννησε την ιδέα της Δημοκρατίας! Μόνο που ξεχάσαμε ότι και η Δημοκρατία και η Ελευθερία και ο Πολιτισμός χρειάζονται περιφρούρηση, αλλιώς πεθαίνουν κάτω από μια στοίβα σπασμένα μάρμαρα.

Μαρία Πέτρου

Περί λόγου

Όταν έπεσε η χούντα, και νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ, κάποιος δημοσιογράφος είχε την έμπνευση να βγει στον δρόμο με ένα μικρόφωνο και να ρωτάει τα παιδάκια με φωνή συνωμοτική και κάπως φοβισμένη: «Έχεις δει ποτέ σου έναν κομουνιστή;» Ήταν καταπληκτικό πόσο τρομαγμένα έδειχναν ορισμένα παιδάκια όταν έλεγαν «Όχι! Ποτέ!» σαν να τα είχαν ρωτήσει αν είχαν δει ποτέ το τέρας του Λοχνές! Μερικές φορές δεν έχει σημασία το τί λες, αλλά το πώς το λες. Θυμάμαι έναν προεκλογικό λόγο της κυρίας Θάτσερ. Με βαθιά και επιβλητική φωνή σήκωσε αργά με το ένα χέρι ένα βιβλίο και είπε: «Αυτό είναι το μανιφέστο του κομουνιστικού κόμματος...» (Παύση, για να αυξηθεί το εφέ). Μετά σήκωσε με το άλλο χέρι ένα άλλο βιβλίο και είπε: «Και αυτό είναι το μανιφέστο του κόμματος των εργατικών...» (Άλλη παύση.) Και μετά από λίγο η στομφώδης δήλωση-καταπέλτης: «Ως επί το πλείστον είναι ταυτόσημα!» Αυτό ήταν! Δεν χρειαζόταν επιχειρήματα για να αποδείξει ότι το μανιφέστο των Εργατικών ήταν απαράδεκτο! Αρκεί που ως επί το πλείστον ήταν ταυτόσημο με αυτό των κομουνιστών! Η κυρία Θάτσερ έπεισε! Εκείνες τις εκλογές τις κέρδισε θριαμβευτικά (όπως άλλωστε και όλες τις υπόλοιπες στις οποίες έλαβε μέρος). Αλλά και όταν χρόνια αργότερα ο πρωθυπουργός της Βρετανίας (μου διαφεύγει ποιος ακριβώς ήταν) γύρισε από μια σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλες, όπου είχαν συζητήσει για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα οποία η Βρετανία αρνήθηκε να προσυπογράψει, είχαμε θριαμβευτικές δηλώσεις πατριωτικής έξαρσης: «Δεν υπογράψαμε την χάρτα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων! Δεν θα μας πουν οι Βρυξέλλες τι να κάνουμε! Δεν ξεπουλήσαμε την εθνική μας κυριαρχία!» και άλλα τέτοια, που σε έκαναν να αναρωτιέσαι αν θριαμβολογούσε πράγματι που ο Βρετανικός λαός δεν θα προστατεύονταν από την χάρτα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μια που αυτά δεν θα ενσωματώνονταν στον Βρετανικό νόμο! Υπάρχουν πολλοί τρόποι λοιπόν να παρουσιάσεις κάτι και να πείσεις κιόλας. Για παράδειγμα: Ο Χριστός είπε ότι όταν μας χαστουκίζουν, πρέπει να στρέφουμε και το άλλο μάγουλο. Αυτό είναι ένα από τα βασικά διδάγματα του Ευαγγελίου. Θα μπορούσε όμως να το παρουσιάσει κανείς και αλλιώς: «Κοίτα πού καταλήγει κάποιος που όταν τον χαστουκίζουν γυρίζει και το άλλο μάγουλο! Στον σταυρό!» Και φυσικά αυτή η ερμηνεία γίνεται πιο εύκολα δεκτή, αλλιώς δεν εξηγείται πώς τόσοι που λένε ότι είναι Χριστιανοί δεν στρέφουν και το άλλο μάγουλο όταν τους χαστουκίζουν, αλλά μάλλον δίνουν και αυτοί κάτι ξεγυρισμένα, μα κάτι ξεγυρισμένα χαστούκια....
Όπως αυτά του κυρίου Καρατζαφέρη προς πρώην συνεργάτες και συμμάχους! Αλλά εδώ που τα λέμε, και ο Ιούδας Χριστιανός ήταν.
Και όταν το 1969 το Συμβούλιο της Ευρώπης απέβαλε την Ελλάδα της χούντας από τους κόλπους της, είχαμε πατριωτικές εξάρσεις στο ραδιόφωνο με εμβατήρια του τύπου «Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει...» και ανακοινωθέντα στο στυλ: «Η Ελλάς απεχώρησεν εκ του Συμβουλίου της Ευρώπης διαμαρτυρόμενη δια την αναίσχυντον επέμβασην του εις τα εσωτερικά της!» Τουλάχιστο κάτι άλλαξε από τότε: κανείς δεν προσπάθησε να μας παρουσιάσει το μνημόνιο σαν στιφάδο, γεμάτο φύλλα δάφνης και πατριωτικές σάλτσες!
Μαρία Πέτρου

Περί διαβάσματος

Ο κύριος Χρυσοχοϊδης λοιπόν δήλωσε ότι υπερψήφισε το μνημόνιο χωρίς να το έχει διαβάσει! Και ξεσηκώθηκε θύελλα! Φαντάζομαι όχι τόσο γιατί δεν το διάβασε (βάζω στοίχημα ότι οι περισσότεροι βουλευτές που το υπερψήφισαν ή το καταψήφισαν δεν το είχαν διαβάσει) αλλά γιατί είχε το νεύρο να το παραδεχτεί! Αλλά εδώ που τα λέμε, μήπως όλοι οι Χριστιανοί έχουν διαβάσει την Αγία Γραφή; Κάτι επιλεγμένα κομμάτια που διαβάζονται στην εκκλησία από τους Προφήτες και την Καινή Διαθήκη έχουν ακούσει. Στο μάθημα των Θρησκευτικών στο σχολείο ποτέ δεν είχαμε ανοίξει να διαβάσουμε την Αγία Γραφή. Ίσως για να μην δούμε πράγματα που δεν έπρεπε να δούμε! Για παράδειγμα, το ότι στην λίστα των απαγορευμένων σεξουαλικών πράξεων απαγορεύεται το σεξ ανάμεσα σε μάννα και γιό, αλλά δεν απαγορεύεται ανάμεσα σε πατέρα και κόρη! Το ότι υπάρχουν σελίδες και σελίδες που ασχολούνται με τις ακριβείς διαστάσεις λατρευτικών αντικειμένων θαρρείς και ο Θεός θα έπαιρνε μεζούρα να τα μετρήσει! Το ότι πολλά από αυτά που λένε οι Μάρτυρες του Ιεχωβά για τον Χριστιανισμό είναι πράγματι μέσα στην Αγία Γραφή, που εμείς μεν κάνουμε πως δεν τα προσέξαμε, οι δε Μάρτυρες του Ιεχωβά τα παίρνουν στην απόλυτη κυριολεξία τους. Αλλά η Καθολική εκκλησία, στο παρελθόν τουλάχιστο, είχε πάει ακόμα παραπέρα: απαγόρευε την κατοχή της Αγίας Γραφής και την μετάφραση της στα Ιταλικά και άλλες σύγχρονες γλώσσες, μέχρι ίσως και τον 18ο αιώνα, μάλιστα με ποινή θανάτου στην πυρά κατά τον 15ο αιώνα για την απλή κατοχή της Αγία Γραφής από άτομα που δεν σχετίζονταν άμεσα με την ιεραρχία της εκκλησίας. Αυτό γινόταν με το πρόσχημα της προστασίας του δόγματος από τις αιρέσεις και βασικά είχε σκοπό την καταδίκη του κόσμου στον σκοταδισμό, με το σλόγκαν «Πίστευε και μη ερεύνα».
Θυμάμαι όταν ήμουν φοιτήτρια, το ΚΚΕ κυκλοφορούσε την εξής ιστορία για να ενθαρρύνει την πίστη στο κόμμα. Κάποτε λέει κάποιος από ανώτερη κοινωνική τάξη ρώτησε έναν Ρώσο μπολσεβίκο επαναστάτη: «Εσύ τι ξέρεις και είσαι κομμουνιστής; Μήπως διάβασες Μαρξ;» Και ο επαναστάτης μπολσεβίκος, κοίταξε μπροστά με λαμπερά μάτια γεμάτα περηφάνια και οραματισμό και είπε: «Εγώ δεν διάβασα Μαρξ, διάβασε όμως ο Λένιν!» Μια άποψη είναι ότι ίσως ο κύριος Χρυσοχοϊδης θα έπρεπε να απαντήσει κάπως έτσι για να ξελασπώσει: «Το μνημόνιο δεν το διάβασα εγώ, το διάβασε όμως ο Παπανδρέου!», κοιτάζοντας μπροστά με πίστη, προσδοκία και οραματισμό προς το μέλλον! Υπάρχει όμως και η άλλη άποψη. Μερικές φορές η άγνοια είναι ευλογία. Για παράδειγμα, αν διαβάζαμε τα ψιλά γράμματα στα ασφαλιστικά συμβόλαια, ίσως να μην τα κάναμε ποτέ και να περνούσαμε όλη μας την ζωή αισθανόμενοι ανασφαλείς. Χώρια που το να μπορεί κανείς να επικαλεστεί άγνοια ανά πάσα στιγμή, γιατί δεν διάβασε κάτι που θα έπρεπε να είχε διαβάσει, είναι μια κάποια στρατηγική επιβίωσης, προπαντός πολιτικής επιβίωσης όταν το κόμμα σου βουλιάζει!
Μαρία Πέτρου

Περί ομελέτας

Ο Schulz σε ένα σκίτσο δείχνει τον Λάινους να στέκεται μπροστά στο κράσπεδο με το μπογαλάκι του στον ώμο: «κάποτε ήταν ένα αγοράκι που αποφάσισε να φύγει από το σπίτι του, αλλά οι γονείς το δεν του επέτρεπαν να διασχίσει τον δρόμο μόνος του!». Και κάποτε ήταν ένας σκακιστής που για να κερδίσει την παρτίδα έπρεπε να θυσιάσει κάποια πιόνια. Έλα όμως που πίστευε στην διαβούλευση και την δημοκρατία! Ρώτησε λοιπόν τα πιόνια: «Να σας θυσιάσω;» και εκείνα απάντησαν «Όχι! Μη!». Ο σκακιστής δεν τόλμησε να χαλάσει το χατίρι τους και έχασε την παρτίδα!

Τον χειμώνα του 1978-79 ήμουν φοιτήτρια στην Αγγλία. Ο χειμώνας εκείνος έμεινε στην Ιστορία της Αγγλίας ως «ο χειμώνας των αναταραχών» (“the winter of discontent”). Ούτε να πεθάνεις δεν μπορούσες: ακόμα και οι νεκροθάφτες έκαναν απεργία! Ουσιαστικά τα συνδικάτα εξεβίαζαν την τότε κυβέρνηση των εργατικών για πληθωριστικές αυξήσεις μισθών, και η κυβέρνηση δεν μπορούσε να κουμαντάρει ούτε τους συνδικαλιστές (που ήταν η ευρεία βάση υποστήριξης της) ούτε την οικονομία. Είχε προηγηθεί το 1974 η «εβδομάδα των τριών ημερών», όταν τα εργοστάσια δούλευαν μόνον 3 ημέρες την εβδομάδα για να εξοικονομήσουν ενέργεια, λόγω της απεργίας των ανθρακωρύχων που έβγαζαν το κάρβουνο για τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού. Από το 1973 ως το 1979 η χώρα ήταν δέσμια των συνδικάτων και η ερώτηση «Ποιος κυβερνά την Βρετανία;» (“Who governs Britain?”) που χρησιμοποίησαν οι συντηρητικοί σαν σλόγκαν στις εκλογές του 1974, ήταν πολύ εύστοχη.

Το 1979 έγιναν εκλογές και η κυρία Θάτσερ εξελέγει πανηγυρικά! Η κυρία Θάτσερ ήταν μια από τους πιο μισητούς πρωθυπουργούς της Βρετανίας. Ήταν όμως και μια από τους μεγαλύτερους μεταρρυθμιστές της χώρας! Τα δύο προφανώς πάνε μαζί, μια και για να αλλάξεις κάτι, πρέπει να καταστρέψεις κάτι άλλο, να θίξεις συμφέροντα και να πληρώσεις τις συνέπειες! Το 1985 δούλευα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Το απόγευμα της 28ης Ιανουαρίου έτρεχα απελπισμένα να βρω μια τήβεννο που θα μου επέτρεπε να πάω στην γενική συνέλευση του πανεπιστημίου να καταψηφίσω την απόφαση της ανακήρυξης της κυρίας Θάτσερ επίτιμου διδάκτορα του πανεπιστημίου! Ήμουν βλέπετε ένα από τα πιόνια που θυσίαζε για να κάνει τις μεταρρυθμίσεις που ήθελε, και φυσικά την μισούσα. Τελικά βρήκα μια κατατσαλακωμένη και άθλια τήβεννο και πήγα στην συνέλευση. Ήμουν ένας από τους 738 ψήφους (έναντι 319) που σταμάτησαν την απονομή του τίτλου! Η κυρία Θάτσερ αυτό δεν το συγχώρησε ποτέ στους πανεπιστημιακούς της Οξφόρδης! Έκανε όμως ριζικές μεταρρυθμίσεις στην Βρετανική κοινωνία και έφερε την χώρα στον 20ο αιώνα, κάτι που απέφερε την ευημερία που ακολούθησε. Το βασικό χαρακτηριστικό της ήταν η στρατηγική. Λέγεται ότι όταν ήταν φοιτήτρια στην Οξφόρδη, είπε στους φίλους της ότι την ενδιέφερε η πολιτική. Κάποιος λοιπόν της πρότεινε να γραφτεί σε μια φοιτητική οργάνωση, από εκείνες με τις υψηλές ιδεολογίες και τους ουτοπιστικούς στόχους. Η κυρία Θάτσερ απάντησε: «Δεν κατάλαβες. Εγώ θέλω πράγματι να ασχοληθώ με την πολιτική!» και πήγε και γράφτηκε στο κόμμα των συντηρητικών! Όταν λοιπόν βγήκε στην κυβέρνηση, ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ήταν να επιβάλει στα συνδικάτα να παίρνουν αποφάσεις απεργίας με κλειστή, αδιάβλητη ψηφοφορία.
Κατήργησε το “closed shop”, δηλαδή την υποχρεωτική συμμετοχή των εργαζομένων σε κάποιον κλάδο στο συνδικάτο του κλάδου. Απαγόρευσε τις δευτερογενείς απεργίες (δηλαδή αυτές που γίνονται για την υποστήριξη άλλης απεργίας). Επέβαλλε δια νόμου την προστασία της ελεύθερης διέλευσης όσων δεν θέλουν να απεργήσουν. Και όλα αυτά σταδιακά και μεθοδικά, ενώ είχε δώσει μυστικές εντολές στους σταθμούς παραγωγής ενέργειας να μαζεύουν παράλληλα τεράστια αποθέματα κάρβουνου. Και όταν όλα ήταν πια έτοιμα, άρχισε η «σφαγή» και η μεταρρύθμιση της οικονομίας: τα ανθρακωρυχεία, τα ναυπηγεία, τα τυπογραφεία, και όλοι εκείνοι οι κλάδοι που με τα χρόνια είχαν γίνει δεινοσαυρικοί μια και αντιστέκονταν σε κάθε αλλαγή και εκσυγχρονισμό ενώ οι εργαζόμενοι τους συνέλλεγαν προνόμια από τις διάφορες κυβερνήσεις. Για παράδειγμα, εκεί που μια εφημερίδα για να παραχθεί χρειαζόταν 6000 τυπογράφους, τώρα θα παράγονταν με 60 ηλεκτρολόγους! Όταν κάποιος διαμαρτύρονταν ότι δεν έβρισκε δουλειά, η απάντηση της ήταν: “On your bike!” Δηλαδή, πάρε το ποδήλατο σου και πήγαινε παραπέρα να βρεις δουλειά (εννοώντας βέβαια και την φυσική μετακίνηση αλλά και την νοητή, όταν ο πρώην ανθρακωρύχος γίνεται ας πούμε κτίστης). Πολλά πιόνια θυσιάστηκαν και πολλοί την μίσησαν. Όλοι όμως παραδέχτηκαν ότι και ήξερε και μπορούσε να σπάζει τα αυγά για να κάνει την ομελέτα. Και το πιο σημαντικό, ακόμα και τα πιόνια που θυσίασε κάποτε εκτίμησαν αυτό που έκανε για την ζωή τους! Η δική μου μετέπειτα καριέρα δεν θα είχε υπάρξει αν δεν είχε κάνει όλα εκείνα για τα οποία την είχα μισήσει!

Ένας που κυβερνά, είτε κυβερνά μια χώρα είτε ένα Πανεπιστήμιο, πρέπει να μπορεί να βλέπει πέρα από τα άτομα και να παίρνει εκείνες τις στρατηγικές αποφάσεις που θα μεγιστοποιήσουν την ευημερία του συνόλου έστω και αν κοστίσουν την ευημερία μερικών ή και πολλών ακόμα για κάποιο χρονικό διάστημα. Τώρα, αν κάποιοι κυβερνήτες μπορούν να το κάνουν αυτό με την συναίνεση και αυτών που θα θυσιαστούν, ακόμα καλύτερα! Αλλά τότε ίσως να μην πρόκειται για κοινούς θνητούς που επιλέχτηκαν σε κάποιο αξίωμα, αλλά για ημίθεους! Το χειρότερο είναι να είναι επίδοξοι δραπέτες αλλά να μην μπορούν να διασχίσουν τον δρόμο γιατί δεν τους επιτρέπεται, ή σκακιστές και να μην θέλουν να θυσιάσουν πιόνια για να σώσουν την βασίλισσα, ή μάγειροι που δεν θέλουν να σπάσουν τα αυγά για να κάνουν την ομελέτα, και πρωθυπουργοί που δεν ξέρουν να προσαρμόζουν τις συνδικαλιστικές τους ιδέες για να κάνουν τις μεταρρυθμίσεις που πρέπει και να σώσουν την χώρα τους.

Μαρία Πέτρου

Περί πολέμων

Όταν γύρισα στην Ελλάδα πριν δυόμισι χρόνια περίπου, ήξερα ότι η Ελληνική κοινωνία είχε τα προβλήματα της: ήταν μάλλον διασκεδαστικό να βλέπεις τον κόσμο να παραβιάζει τις κίτρινες γραμμές στο αεροδρόμιο, τις άσπρες γραμμές στους σηματοδότες, να περνάει με κόκκινο, να καπνίζει κάτω από ταμπέλες που ευχαριστούσαν τους άλλους που δεν κάπνιζαν, και άλλα παρόμοια. Τώρα πια, μετά από δυόμισι χρόνια, κατάλαβα ότι ζω εκείνη την σουρεαλιστική σκηνή του κινηματογραφικού έργου Catch-22: ένας άνθρωπος είναι πάνω σε ένα βομβαρδιστικό αεροπλάνο που πετάει με τις πόρτες σπασμένες. Ο αέρας φυσάει από παντού και ο πυροβολητής κείτεται στο πάτωμα του αεροπλάνου τραυματισμένος, σκεπασμένος με μια κουβέρτα. Ο άνθρωπος σκύβει πάνω από τον πυροβολητή και τον φροντίζει. Σ’ όλη την διάρκεια του έργου η σκηνή επαναλαμβάνεται. Ο πυροβολητής τραυματισμένος και ο άνθρωπος να σκύβει από πάνω του προσπαθώντας να τον βοηθήσει. Καθώς εξελίσσεται το έργο, κάθε φορά που η σκηνή επαναλαμβάνεται, ο άνθρωπος μας αντιλαμβάνεται ότι ο πυροβολητής είναι όλο και πιο σοβαρά τραυματισμένος, ώσπου στην τελευταία σκηνή τραβάει πίσω την κουβέρτα και ανακαλύπτει ότι όλο το σώμα του πυροβολητή είναι σμπαραλιασμένο από τα θραύσματα, ότι δεν υπάρχει καμιά ελπίδα και κάθε προσπάθεια σωτηρίας είναι μάταιη.
Οι καταστάσεις που βλέπω γύρω μου και που ζω, αυτό λένε. Τι να γράψει πια κανείς και τι να πρωτοπεί; Αυτά ούτε γράφονται ούτε λέγονται χωρίς να κάνουν παραπάνω ζημιά. Μερικές κοινωνίες φτάνουν σε ένα σημείο που είναι πια απροχώρητο. Τότε αυτοκαταστρέφονται, για να δημιουργηθεί μια καινούρια κοινωνία από τις στάχτες. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι που έζησαν οι προηγούμενες γενιές αυτό έκαναν: κατέστρεψαν τις κοινωνίες που δεν τραβούσαν άλλο: την αποικιοκρατία, την καταπίεση των γυναικών, το ταξικό σύστημα, τον φεουδαρχισμό, τα γκέτα των Εβραίων. Τα άτομα που έζησαν σ’ εκείνες τις εποχές καταστράφηκαν. Ισως θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν οι ανθρωποθυσίες που έκανε η ανθρωπότητα στους θεούς για να εξιλεωθεί από τις αμαρτίες της, και οι θεοί σαν αντάλλαγμα της έδωσαν τα απελευθερωτικά κινήματα των λαών, τις νέες ιδεολογίες, την κατάργηση των γκέτο, της αποικιοκρατίας, της καταπίεσης των γυναικών, τους χάρισαν τις νέες τεχνολογίες των υπολογιστών, των τηλεπικοινωνιών, και όλα αυτά που άνθισαν μετά τον πρώτο και προπαντός μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Οι άγριες δασικές πυρκαγιές, δηλαδή αυτές που δεν είναι αποτέλεσμα εμπρησμού, είναι κακές για τα δέντρα που καίγονται. Είναι όμως καλές για το δάσος που ξαναφυτρώνει αναζωογονημένο, απαλλαγμένο από την σαβούρα που είχε μαζευτεί στο δάπεδο του και που το κατέπνιγε. Κάπως έτσι είναι και οι πόλεμοι για την κοινωνία. Είναι κατάρα γι’ αυτούς που τους βιώνουν. Είναι όμως καλοί για τις κοινωνίες που δημιουργούνται μετά, απαλλαγμένες από την σαβούρα του παρελθόντος, με νέες βάσεις και νέες ιδέες, μέχρι και αυτές να ζήσουν τον κύκλο τους, να φτάσουν στο απροχώρητο και να αυτοκαταστραφούν για να ανοίξουν τον δρόμο σ΄ αυτές που θα αναδειχτούν από τις στάχτες! Χρειάστηκαν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι για να καταστραφεί η Βρετανική αυτοκρατορία. Ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, που χρειάστηκε για να καταστραφεί η Σοβιετική αυτοκρατορία, ήταν μόνον ψυχρός για τους περισσότερους, (θερμός γι’ μας μέσω του εμφυλίου, αλλά και αργότερα για την Κορέα, το Βιετνάμ και αλλού). Τώρα ο τέταρτος παγκόσμιος πόλεμος είναι οικονομικός και κάποια αυτοκρατορία θα καταστραφεί. Ίσως η Αμερικάνικη. Ίσως η Ευρωπαϊκή. Ίσως και οι δύο. Κάποιοι άνθρωποι θα θυσιαστούν. Κάποιες κοινωνίες θα χαθούν για πάντα. Και κάποιες νέες θα αναδειχτούν από τις στάχτες. Αλίμονο σε μας που βιώνουμε τώρα αυτόν τον πόλεμο. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να λέμε εκείνη την σοφή προσευχή: «Θεέ μου, δώσε μου δύναμη να αλλάξω αυτά που μπορώ να αλλάξω, υπομονή να υπομένω αυτά που δεν μπορώ να αλλάξω, και σοφία να ξεχωρίσω τα δύο».
Μαρία Πέτρου

Περί Τιτανικού

Υπάρχουν μαρτυρίες ότι η ορχήστρα του Τιτανικού, την ώρα που βούλιαζε, ήταν στο κατάστρωμα και έπαιζε μουσική. Είναι συγκλονιστικό να σκεφτεί κανείς ότι αυτοί οι άνθρωποι, ενώ ήξεραν τι τους περίμενε σε λίγα λεπτά, μέχρι το τέλος αποφάσισαν να κάνουν αυτό που έκαναν σε όλη τους την ζωή: να παίζουν μουσική. Εκείνη ήταν μια τραγωδία και αυτή η πράξη τους ήταν ίσως η πιο τραγική έκφραση της ανθρώπινης παραίτησης μπροστά στο μοιραίο.

Τώρα, ζούμε και εμείς σε μια τραγωδία, και ο καθένας πράγματι συνεχίζει να κάνει αυτό που έκανε πάντα. Ας πάρουμε τα πράγματα με την σειρά. Η Ελλάδα, ο Τιτανικός μας, βουλιάζει. (Τρομάρα μας! Αν ήταν ποτέ η Ελλάδα Τιτανικός! Μια βαρκούλα ήταν, σάπια και αυτή, αλλά για μας ήταν και είναι ο μεγαλεπίβολος Τιτανικός μια και είναι η πατρίδα μας!) Και τι κάνουν λοιπόν οι συνδικαλιστές μας; Τα ίδια Παντελάκη μου τα ίδια Παντελή μου: απεργίες, πορείες, συλλαλητήρια, δεν πληρώνω, και άλλα τέτοια. Τι κάνουν οι πολιτικοί μας: συζητούν αν αυτή η κυβέρνηση θα ονομάζεται κυβέρνηση μεταβατική ή κυβέρνηση συνεργασίας!

Αλλά ας μην είμαστε τόσο αυστηροί. Οι πολιτικοί μας είναι ένα υποσύνολο της όλης κοινωνίας. Και όπως σε όλη την κοινωνία θα βρεις και τον τέτοιο και τον πάδιο και τον δίξιο, έτσι και ανάμεσα στους πολιτικούς θα βρεις όλων των ειδών τους χαρακτήρες. Για παράδειγμα, όταν ο κύριος Παπανδρέου έκανε την προεκλογική εκστρατεία του και έλεγε «Υπάρχουν λεφτά», είπαμε, «Ο άνθρωπος ήταν απληροφόρητος». Όταν ανέλαβε την κυβέρνηση και είπε «Ανέλαβα να κυβερνήσω τον Τιτανικό», είπαμε «Ο άνθρωπος είναι γκαφατζής». Όταν πήγε στην Ευρώπη και μεταξύ του κυρίως γεύματος και του επιδορπίου είπε σε κάποιον ξένο συνάδελφο του πρωθυπουργό ότι κυβερνάει μια διεφθαρμένη χώρα, και εκείνος το έκανε βούκινο, είπαμε ότι είναι αφελής. Όταν ανέφερε για πρώτη φορά την λέξη «δημοψήφισμα» στην αρχή του καλοκαιριού, απορήσαμε ποια θα ήταν η ερώτηση, και είπαμε ότι ίσως να είναι για την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων. Ε, πια όταν ανακοίνωσε το δημοψήφισμα για την συμφωνία στήριξης της Ελλάδας από την Ευρώπη, ε τότε πια καταλάβαμε ότι εκπροσωπεί τους μπουνταλάδες της κοινωνίας! Πάρτε μετά τον κύριο Σαμαρά: αυτός εκπροσωπεί όλα τα ελαττώματα της Ελληνικής φυλής: την μικροπρέπεια (έθεσε βέτο για να μην συμμετέχει η κυρία Μπακογιάννη στην κυβέρνηση συνεργασίας) και την κουτοπονηριά: θα κάνουμε μια κυβέρνηση, όπου θα συμμετέχει η Νέα Δημοκρατία, αλλά δεν θα συμμετέχει. Θα ψηφίσει η βουλή την συμφωνία για να πάρουμε τα λεφτά, αλλά μετά θα πάμε να επαναδιαπραγματευτούμε για να μην εφαρμόσουμε τα μέτρα που πάνε πακέτο με την συμφωνία. Και όλα αυτά θα τα κάνουμε για να ξεγελάσουμε του μπουνταλάδες τους Ευρωπαίους να μας πληρώσουν πρώτα, και να μην κάνουμε αυτά που μας ζητάνε μετά, αλλά βασικά για να ξεγελάσουμε τον κόσμο ώστε να μην χάσουμε το προβάδισμα μας στα γκάλοπ και να κερδίσουμε τις επόμενες εκλογές, που πρέπει να γίνουν τώρα μια και τώρα είμαστε πρώτο κόμμα. Όσο για τον κύριο Καρατζαφέρεη, νόμιζα ότι είναι η φωνή της σύνεσης στην Βουλή: «Να γίνει κυβέρνηση εθνικής σωτηρίας και θα την στηρίξουμε!», «Το εθνικό συμφέρον πρώτα!», και άλλα τέτοια. Μέχρι που έφτασε ο κόμπος στο χτένι και πήγε να γίνει η κυβέρνηση Εθνικής Σωτηρίας και ο κύριος Καρατζαφέρης έθεσε τους όρους του για να την στηρίξει: να αποσυρθεί ο νόμος περί ιθαγένειας, δηλαδή αυτός που δίνει Ελληνική υπηκοότητα σε παιδιά μεταναστών που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν εδώ, που μιλούν Ελληνικά και ζουν, σπουδάζουν και δουλεύουν εδώ για πολλά χρόνια! Θα έλεγα ότι ο κύριος Καρατζαφέρεις παίζει το βιολί του «άρπα-κόλα» στην ορχήστρα του Τιτανικού που βουλιάζει. Όσο για την κυρία Παπαρήγα, ε αυτά τα έχουμε πει και άλλη φορά: «Καλημέρα μπάρμπα Κουκιά σπέρνω!». Η κυρία Κανέλλη μάλιστα, έδωσε ξανά συνέντευξη σε Βρετανό δημοσιογράφο. Πριν αρκετούς μήνες που έτυχε να είμαι στην Αγγλία και να την ακούσω, είχε πει ότι θέλουμε να βγούμε από την Ευρωπαική Ένωση. Τώρα, που είπαν να μας βγάλουν εκείνοι και ρωτήθηκε πώς αισθάνεται, είπε «Bold and Beautiful! Δεν μπορεί να υπάρξει Ευρώπη χωρίς την Ελλάδα, που έδωσε στον κόσμο την Δημοκρατία!», ενώ η εικόνα πίσω της έδειχνε τον Παρθενώνα! Με κάτι τέτοια αφελή επιχειρήματα της εποχής του ρομαντισμού πιστεύουν ορισμένοι ότι ο Τιτανικός θα εξακολουθήσει να επιπλέει! Αμ δε! Τώρα πώς η κυρία Κανέλλη από αντί-Ευρωπαΐστρια έγινε ξαφνικά Ευρωπαΐστρια και μάλιστα με Τόλμη και Γοητεία, δεν το ξέρω! Όσο για τον κύριο Τσίπρα, ε αυτός εκπροσωπεί το «Τρία πουλάκια κάθονταν». Και φυσικά έχουμε και την εκπροσώπηση της σύνεσης, στα πρόσωπα του κυρίου Κουβέλη της Δημοκρατικής Αριστεράς, και της κυρίας Μπακογιάννη της Δημοκρατικής Συμμαχίας. Ευτυχώς που υπάρχουν και αυτοί και παραμένει η ελπίδα ζωντανή!

Αλλά η κοινωνία έχει και τους υποκριτές της. Δεν χρειάζεται να πάμε μακριά για να βρούμε τον εκπρόσωπο της υποκρισίας στον πολιτικό κόσμο: ο κύριος Φωτόπουλος της ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ, είναι άριστο δείγμα! Θα βάλει λέει συνεργεία να κυκλοφορούν στις γειτονιές για να μην επιτρέπουν να κοπεί το ρεύμα στους φτωχούς που δεν έχουν να πληρώσουν την έκτακτη εισφορά μέσω του λογαριασμού του ηλεκτρικού. Τώρα πώς θα ξεχωρίζουν αυτά τα συνεργεία ποιός είναι φτωχός και δεν μπορεί να πληρώσει και ποιός απλώς δεν θέλει να πληρώσει, και πώς θα εμποδίσουν την διακοπή του ρεύματος, και πότε θα το κάνουν αυτό ενώ είναι υπάλληλοι της ΔΕΗ, δεν ξέρω. Δηλαδή την ώρα υπηρεσίας, ενώ ο μισθός τους θα τρέχει, αυτοί θα σουλατσάρουν στις γειτονιές για να ταυτίσουν τους αναξιοπαθούντες μυρίζοντας τα δάχτυλα τους; Και γιατί ο κύριος Φωτόπουλος να μην δώσει πίσω τα 30 εκατομμύρια που κατάπιε η ΓΕΝΟΠ τα τελευταία χρόνια, και γιατί να μην χρησιμοποιήσει τον μισθό αυτονών που θα πληρώνονται ενώ θα σουλατσάρουν και δεν θα δουλεύουν, για να πληρώσει τους λογαριασμούς των φτωχών ανέργων, πίσω από τους οποίους κρύβεται για να στηρίξει τα συντεχνιακά του συμφέροντα;

Ο Τιτανικός βουλιάζει. Είμαστε στο κατάστρωμα και περιμένουμε να έρθει το τέλος. Και όλοι παίζουμε το βιολί μας. Αυτοί που έκαναν χιούμορ, όπως εγώ, εξακολουθούν και κάνουν χιούμορ. Μόνο που τώρα πια το χιούμορ είναι μαύρο, αν μπορούν να χαρακτηριστούν αυτά που γράφω σαν χιούμορ.

Μαρία Πέτρου

Περί potatoes and two veg

Κάποτε είχα έναν συνάδελφο που ήθελε να αλλάξει φύλο. Για να δεχτούν να του κάνουν την εγχείρηση, οι γιατροί του είπαν ότι επί έναν χρόνο θα έπρεπε να ζήσει σαν γυναίκα. Πράγματι, άρχισε να έρχεται στο γραφείο ντυμένος με γυναικεία ρούχα και μετά έναν χρόνο έκανε την εγχείρηση κα έγινε γυναίκα. Την περίοδο εκείνη, έτυχε να ταξιδέψω στα Φίτζι. Όταν έφτασα λοιπόν στο αεροδρόμιο, κάνω έτσι και βλέπω κάποιον με φούστα να βγάζει τις βαλίτσες από το καρουσέλ. Μπα, λέω μέσα μου, να ένας που θέλει να αλλάξει φύλο και ντύνεται γυναίκα όπως η Λίντσεϊ. Κοιτάζω πιο εκεί, να και άλλος ένας με φούστα, και μάλιστα με μια γενειάδα νάαα. Λέω κι’ εγώ: καλά αυτός δεν μπήκε τουλάχιστο στον κόπο να κόψει τα γένια; Γυναίκα θέλει να γίνει, με γένια θα είναι; Κάνω δυο βήματα, να κι’ άλλος με φούστα και μουστάκια! Τί διάολο λέω, εδώ όλοι γυναίκες θέλουν να γίνουν; Τέλος πάντων, να μην τα πολυλογώ, χρειάστηκαν μερικά ακόμα δείγματα για να καταλάβω ότι στα Φίτζι οι άνδρες φορούν φούστες, όπως οι γυναίκες! Δηλαδή, χρειάστηκε κάποια διεργασία για να βγει ο νους από τον συνειρμό: άντρας με φούστα ισοδυναμεί με διαδικασία αλλαγής φύλου. Αυτό είναι μόνον ένα παράδειγμα πώς ένα προκατειλημμένο μυαλό είναι δύσκολο να ανοίξει. Οι Εγγλέζοι τρώνε πάντα κρέας ή ψάρι με πατάτες και δύο λαχανικά (είναι κλισέ το «potatoes and two veg»). Όταν πρωτοήρθαν οι πίτσες στην Αγγλία, σερβίρονταν με πατάτες και δύο λαχανικά! Ήταν πολύ δύσκολο να δεχτεί ο Εγγλέζος ότι θα έχει ένα γεύμα που δεν θα περιέχει potatoes and two veg! Όταν το μυαλό κολλήσει κάπου, δύσκολα ξεκολλάει!

Όταν η νοοτροπία μας κολλήσει κάπου, δύσκολα αλλάζει! Ένα σωρό υπηρεσίες στην Ελλάδα τώρα χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές αιτήσεις μέσω διαδικτύου. Και ένα σωρό από αυτές τις υπηρεσίες σου λένε να τυπώσεις την ιστοσελίδα που συμπλήρωσες και να στηθείς στην ουρά να τους την παραδώσεις! Ένα σωρό κόσμος στην Ελλάδα τώρα χρησιμοποιεί πιστωτικές κάρτες αντί για ρευστό. Και ένα σωρό κόσμος στο τέλος του μήνα στήνεται στην ουρά με μιά τσάντα ρευστό να πληρώσει την πιστωτική κάρτα!
Χώρια που χρειαζόμαστε υπογραφές, και υπογραφές που βεβαιώνουν άλλες υπογραφές και άλλες υπογραφές που βεβαιώνουν το γνήσιον της υπογραφής του βεβαιώνοντος την γνησιότητα της υπογραφής του αρχικού βεβαιώνοντος! Και επειδή η Ελλάδα είχε στο παρελθόν πεφωτισμένες κυβερνήσεις που ήθελαν να πατάξουν την γραφειοκρατία, τί έκαναν; Κατήργησαν τις υπογραφές που βεβαιώνουν άλλες υπογραφές; Θα αστειεύεστε! Έκαναν τα ΚΕΠ, δηλαδή τα κέντρα εξυπηρέτησης πολιτών, όπου πας με την ταυτότητα σου, και υπογράφεις μπροστά σε μία υπάλληλο, για να βεβαιώσει το γνήσιο της υπογραφής σου, με την οποία βεβαιώνεις το γνήσιο της υπογραφής του προηγούμενου υπογράφοντος!

Πάντως δεν είμαστε οι μόνοι που βρίσκουμε λύση στο πρόβλημα της επιφάνειας αντί να αλλάξουμε νοοτροπία και να ξεριζώσουμε το πρόβλημα από την αρχή. Στην Σαουδική Αραβία, επειδή οι γυναίκες απαγορεύονταν να συνδιαλέγονται με άνδρες, και επειδή τις επιτρέπονταν να έχουν δικά τους χρήματα, έκαναν τράπεζες μόνον με γυναίκες υπαλλήλους, και μόνον για γυναίκες, ώστε να μπορούν και αυτές να πάνε στη τράπεζα, συνοδευόμενες φυσικά από κάποιον αρσενικό συγγενή, μια και δεν τις επιτρέπεται να κυκλοφορήσουν έξω μόνες τους! Ούτε είμαστε οι πρώτοι που ψάχνοντας την λύση του προβλήματος παραβλέπουμε την αιτία του: είχα δει κάποτε ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που κατοχυρώθηκε πριν πάνω από 100 χρόνια. Αφορούσε την μόρφωση των γυναικών: ήταν κάτι σαν χαλινάρι, που θα το φορούσε η νοικοκυρά γύρω από την μέση και το στήθος της και που θα στήριζε έναν παραστάτη, στον οποίον θα ακουμπούσε το βιβλίο της, για να διαβάζει και να μορφώνεται την ώρα που θα πλένει τα πιάτα, θα μαγειρεύει και γενικά θα κάνει το νοικοκυριό της!

Η γιαγιά μου έλεγε: «Όποιους του πιδιουμάθ δεν του γιρουνταφίνι!» Φαίνεται ότι η κοινωνία μας παιδόμαθε πολλές κακές νοοτροπίες και χρειάζεται τώρα να κόψουμε τον γόρδιο δεσμό αυτών που, θεωρώντας τα προφανή, αδιαφιλονίκητες παραδοχές και αδιάσειστες «αλήθειες», μας οδήγησαν σε ένα κράτος που απέτυχε. Για να μπορέσουμε επιτέλους να κάνουμε μια καινούρια αρχή πρέπει πριν από όλα να αδειάσουμε το μυαλό μας από την σαβούρα που κουβαλάει, και να ξεκινήσουμε απελευθερωμένοι από τις προκαταλήψεις, τα στεγανά και τις νοοτροπίες που μας οδήγησαν ως εδώ!

Μαρία Πέτρου